Przed dyktandem - wyrazy zakończone na "ó", "u"

Mam nadzieję, że pamiętacie już zasady pisowni, o których mówiliśmy na lekcjach. Wkrótce napiszemy dyktando, więc dzisiaj jeszcze raz powtórzmy, jak należy pisać wyrazy, w których pojawiają się końcówki z "ó" lub "u". Być może w dyktandzie wystąpią jakieś słowa z dzisiejszej rysunkowej notatki, warto więc zerknąć na poniższą planszę.

O słocie jesiennej, ptakach i parasolach

 W klasie piątej "E" rozmawialiśmy dzisiaj o jesiennych szarugach, złych humorach, które się z nimi nierozerwalnie wiążą, a także o parasolach, które, jak się okazuje, mają dużo wspólnego z ptakami. Kto czytał wiersz Józefa Ratajczaka "Parasol", ten wie. Zamieszczam rysunkową notatkę przygotowaną na tę lekcję. Zaczęliśmy od zgromadzenia słów, które określają różne "formy i rodzaje" (jeśli tak można powiedzieć) deszczu. Przydał się do tego Słownik wyrazów bliskoznacznych. Potem szukaliśmy w tekście wiersza fragmentów opisujących parasol. Okazało się, że poeta posłużył się zaskakującymi określeniami, zastosował różne środki stylistyczne. Na koniec zastanawialiśmy się, jak można ładnie i dokładnie opisać własny parasol. Z jakich części on się właściwie składa?

Jeszcze jedno. Czy wiecie, że słowo "parasol" pochodzi z języka włoskiego i oznacza dosłownie "słońcochron" (parasole). Moja wiedza na ten temat pochodzi w Wikipedii. 😀

Parasol środków stylistycznych

 Znamy już trudne pojęcie "środki stylistyczne". Pojęcie "styl" kojarzycie pewnie częściej z modą, wyglądem niż z językiem. Wiele osób, może każdy, ma swój styl ubierania się. Jeśli się dobrze przyjrzymy, a właściwie przysłuchamy, możemy dojść do przekonania, że ludzie mają także swój styl mówienia. Tak naprawdę "mówi" ten styl o nas, kim jesteśmy, jacy jesteśmy. Ktoś, kto nas słucha, może dużo wywnioskować nie tylko na podstawie tego CO mówimy, ale również  JAK mówimy.

Tych kilka uwag chciałem wam przekazać na marginesie notatki rysunkowej o środkach stylistycznych. Obecność oryginalnych, niezwykłych środków językowych jest charakterystyczna dla języka literatury, w szczególności poezji. Środków stylistycznych jest wiele. W szkole podstawowej zaczynamy je poznawać na prostych przykładach. Takie właśnie umieściłem w rysunkowej notatce. Posłuży ona do rozpoznawania tych środków, utrwalenia krótkich definicji oraz określania funkcji (to jest chyba najtrudniejsza umiejętność). Przypomnijcie sobie, co to jest EPITET, PORÓWNANIE, UOSOBIENIE, WYRAZ DŹWIĘKOLAŚLADOWCZY. (To ostatnie pojęcie wymaga jeszcze omówienia, zajmiemy się onomatopeją na jednej najbliższych lekcji).

Co łączy "Titanica" z Prometeuszem?

 O "Titanicu" wszyscy słyszeli. Dramatyczna historia tego niezwykłego statku stała się tematem wielu książek i filmów. Nazwa okrętu pochodzi od słowa tytan, a tytani w mitologii greckiej to synowie Urana i Gai, którzy zostali pozbawieni władzy i strąceni do Tartaru po klęsce w wojnie z Zeusem i jego braćmi. Według mitologii byli oni potężnymi olbrzymami. Dlatego pewnie konstruktorzy statku dali mu nazwę "Titanic", był on przecież wyjątkowo wielki.

W naszym słowniku istnieje też określenie "tytaniczna praca" albo "tytaniczny wysiłek". Słowo "tytaniczny" oznacza - przewyższający zwykłe siły ludzkie, potężny, nadludzki. 

Jednym z tytanów, wyjątkowo "ludzkim", jeśli tak można się wyrazić, był Prometeusz, którego ostatnio poznaliśmy. Grecy uważali, że ludzkość zawdzięcza mu wiele, właściwie wszystkie osiągnięcia cywilizacji. Pragnąc dobra dla ludzi, Prometeusz naraził się Zeusowi, za co spotkała go surowa kara. Dzieje Prometeusza chciałem pokazać w dzisiejszej rysunkowej notatce. Trochę z przymrużeniem oka. 😉

Jan Kochanowski pisze o zdrowiu

 Kiedy składamy sobie życzenia, zwykle zaczynamy od zdrowia. "Dużo zdrowia..." - mówimy. I słusznie, bo wszystko jest ważne, ale zdrowie najważniejsze, jak mówią starsi 😊 Naprawdę, wiedzą, co mówią. Młodsi, którzy często (choć nie zawsze niestety) mają jeszcze dużo zdrowia, nie zawsze zdają sobie sprawę z tego, jak wielkie znaczenie ma dobra kondycja. Oni po prostu ją mają i już.

Kochanowski w swojej fraszce chciał powiedzieć coś ważnego o zdrowiu. I zaczął tak: "Szlachetne zdrowie ... ( zwróćcie uwagę, że użył tu apostrofy oraz epitetu "szlachetne") nikt się nie dowie, jako smakujesz, aż się zepsujesz." Kiedy zaczynamy doceniać zdrowie? Najczęściej wtedy, kiedy szwankuje, kiedy coś boli. Wtedy zauważamy, że mamy jakąś część ciała: głowę, nogę, rękę, wątrobę 😀 A wcześniej? Nie interesowały nas one, choć służyły nam wiernie. Nie okrywaliśmy jej czapką (głowy), nie nakładaliśmy rękawiczek w zimowe dni, wybiegaliśmy na chłód w krótkich majtkach, bo ciepło 😀 (tak, tak). 

Kochanowski mówi o rzeczach bardzo oczywistych, ale nie zawsze i nie dla każdego. "Dobre mienie, perły, kamienie, także wiek młody i dar urody dobre są, ale gdy zdrowie w cale." Z różnych tych dobrych rzeczy możemy w pełni korzystać i cieszyć się nimi, gdy "zdrowie w cale", a więc w całości, nienaruszone. Wiersz kończy znów apostrofa: "klejnocie drogi" i prośba - "mój dom ubogi, ulubuj sobie". A więc, zostań ze mną. Ten prosty wiersz i prosta prośba są wzruszające, choć wyrażona tak dziwną polszczyzną. Staropolszczyzną. Mimo wszystko zachęcam was do lektury innych fraszek mistrza Jana.

Dzisiejszy rysunek niech będzie raczej współczesnym komentarzem niż rysunkową notatką.

Czy świat jest teatrem? O fraszce "O żywocie ludzkim" dla siódmej klasy

Fraszka "O żywocie ludzkim" jest wyrazem zadumy nad ludzkim życiem. Ten krótki utwór ma zatem charakter refleksyjny, nawet filozoficzny. Przecież to filozofowie próbują udzielać odpowiedzi na trudne pytania, które nas, ludzi nurtują. Jakie znaczenie ma to, co robimy? Czy nasza działalność w różnych dziedzinach ma ostatecznie jakiś sens? Jaki?

Podmiot liryczny to osoba pogodzona z koniecznościami życia. Jest to człowiek świadomy, że wszystko przemija: zacność, uroda, moc, pieniądze, sława. Wszystko jest kruche i ulotne. Człowiek jest podobny do marionetki, która pojawia się na chwilę na scenie w teatrze świata/życia i po odegraniu swojego przedstawienia znika. Takie właśnie stwierdzenie kończy omawiany przez nas utwór. "Naśmiawszy się nam i naszym porządkom,/Wemkną nas w mieszek, jako czynią łądkom." Rozpoczyna go równie pesymistyczny dwuwers: "Fraszki to wszystko, cokolwiek myślemy, Fraszki to wszystko, cokolwiek czyniemy". A zatem wszystko, co człowiek czyni jest błahostką bez znaczenia. I rodzi się tylko pytanie: czy Mistrz Jan z Czarnolasu naprawdę miał taki pogląd na temat sensu wszelkich wysiłków, które nieustannie podejmują ludzie?

Tomek czy Tom?

 Dzisiaj na lekcji mieliśmy pewien ambaras (co to jest? co to jest?😀) z imionami. Chodziło o Polly, czyli imię cioci Tomka, które w niektórych tłumaczeniach ma bardzo swojską, polską zdrobniałą formę "Polcia". Prawda, że to ładnie brzmi: "ciocia Polcia". Słownik Wiktionary tłumaczy nam, że Polly to zdrobniała forma od męskiego imienia Paul, czyli Paweł (mam nadzieję, że się nie mylę). Z kolei nasz "Tomek" to po angielsku Tom albo Thomas, ewentualnie Tommy. 

Zwracałem wam uwagę na ważną rolę tłumacza, który przekłada książkę z języka obcego na język polski. Naprawdę dużo od niego zależy!

Nie kwestia imion będzie jednak dla nas najważniejsza. Zastanowimy się, jaki właściwie był Tomek. Jak można opisać, scharakteryzować i ocenić tę postać. Ciekaw jestem, czy postawilibyście mu piątkę z zachowania?😁 Dzisiejsza rysunkowa notatka to karta pracy, którą trzeba będzie uzupełnić. Pomyślcie o wadach i zaletach Tomka. Poszukajcie też odpowiednich fragmentów w naszej lekturze.

Aaa, jeszcze jedno. Oczywiście można kolorować!